Co uczula w mleku krowim i jak to rozpoznać?

Co uczula w mleku krowim najczęściej to białka mleka krowiego, a nie cukier laktoza. Klinicznie określa się to jako alergię na mleko krowie CMPA, czyli nadwrażliwość immunologiczną na konkretne frakcje białkowe mleka [1][2][15]. Rozpoznanie opiera się na kryteriach EAACI oraz na teście eliminacji i kontrolnej prowokacji, a równolegle należy wykluczyć nietolerancję laktozy, która nie jest alergią [1][14][15].

Co dokładnie uczula w mleku krowim?

Za reakcję odpowiadają przede wszystkim cztery główne alergeny białkowe: kazeina, beta laktoglobulina BLG, alfa laktoalbumina ALA oraz albumina surowicy bydlęcej BSA. Spośród ponad 20 do 30 białek to te cztery mają kluczowe znaczenie kliniczne [1][3][4].

Najczęściej uczula beta laktoglobulina, główny alergen serwatki, która wywołuje reakcję nawet u do 80 procent chorych z CMPA. Kazeina, dominujące białko mleka, uczula około 60 procent pacjentów i jest uznawana za drugi największy alergen [1][9]. Alfa laktoalbumina i albumina surowicy bydlęcej odpowiadają za nadwrażliwość u około połowy osób z ABMK [1].

W 100 ml mleka znajduje się około 420 mg BLG, 70 mg ALA i 20 mg BSA. Dla kazeiny w niektórych opracowaniach widnieje wartość 2,8 mg, co odnosi się do konkretnej frakcji lub stanowi błąd zapisu, ponieważ kazeina to około 80 procent wszystkich białek mleka, czyli zwykle około 3,2 g w 100 ml przy całkowitej zawartości białka około 4 g [1][5].

Jakie białka są najgroźniejsze i dlaczego?

Kazeina to mniej więcej 80 procent puli białkowej mleka. Jest wyjątkowo odporna na działanie wysokiej temperatury, dlatego jej alergenność utrzymuje się także w fermentowanych i dojrzewających przetworach. To tłumaczy, dlaczego produkty mleczne nadal mogą wywoływać reakcję u osób uczulonych na kazeinę [5][9].

Białka serwatkowe, przede wszystkim beta laktoglobulina i alfa laktoalbumina, ulegają łatwiejszej denaturacji pod wpływem obróbki cieplnej, co czasem obniża ich potencjał alergizujący, choć nie eliminuje go całkowicie [9]. Obecne w mleku są też immunoglobuliny bydlęce i laktoferyna, które stanowią dodatkowe frakcje o znaczeniu alergennym [7].

Właściwości fizykochemiczne poszczególnych alergenów są dobrze scharakteryzowane. BLG występuje w stężeniu około 420 mg na 100 ml i ma punkt izoelektryczny pI 5,3. ALA ma około 70 mg na 100 ml i podobny pI 5,3. BSA ma około 20 mg na 100 ml i pI 4,7. Te różnice przekładają się na odmienne zachowanie białek w przewodzie pokarmowym i podczas przetwarzania żywności [1].

Jak działa alergia na mleko krowie w układzie odpornościowym?

Alergia na mleko krowie CMPA, ABMK jest immunologiczną odpowiedzią zależną od swoistych przeciwciał IgE skierowanych przeciwko białkom mleka krowiego. Po związaniu alergenu z IgE osadzonymi na komórkach tucznych dochodzi do uwolnienia mediatorów, w tym histaminy, co wywołuje objawy od skóry po układ oddechowy i krążenia [1][14].

Kogo najczęściej dotyczy alergia na mleko krowie?

Choroba występuje najczęściej u niemowląt i dzieci. U dorosłych częściej obserwuje się inne mechanizmy nadwrażliwości lub nietolerancje, choć również mogą pojawiać się reakcje na białka mleka krowiego [2][10]. U dzieci poniżej 1. roku życia nie zaleca się podawania mleka krowiego ze względu na wysokie właściwości alergizujące oraz nieodpowiedni skład odżywczy [5].

Jak obróbka żywności wpływa na alergeny mleka?

Obróbka cieplna może obniżać alergenność białek serwatkowych, przede wszystkim BLG i ALA, z powodu denaturacji. Nie dotyczy to jednak kazeiny, która zachowuje aktywność alergenną także w przetworach poddanych wysokiej temperaturze. W praktyce przetworzone produkty mleczne nie są gwarancją bezpieczeństwa dla osób z CMPA [9].

Jak rozpoznać alergię na białka mleka krowiego?

Rozpoznanie opiera się na kryteriach EAACI i obejmuje dokładny wywiad, ocenę objawów, a kluczowo próbę eliminacji z późniejszą kontrolną prowokacją w warunkach nadzoru. Tylko powrót objawów po prowokacji potwierdza związek przyczynowy z białkami mleka krowiego [1][14].

W diagnostyce różnicowej konieczne jest wykluczenie nietolerancji laktozy, która wynika z niedoboru laktazy i nie angażuje mechanizmów immunologicznych. Nietolerancja nie jest alergią i wymaga innego postępowania dietetycznego [15].

Czym różni się alergia na mleko od nietolerancji laktozy?

Alergia na mleko krowie to odpowiedź IgE na konkretne białka mleka i może prowadzić do gwałtownych reakcji. Nietolerancja laktozy jest zaburzeniem trawienia cukru mlecznego z powodu deficytu laktazy i przebiega bez udziału układu odpornościowego. W praktyce klinicznej te dwie jednostki wymagają odmiennej diagnostyki i leczenia [1][15].

Na czym polega leczenie i postępowanie dietetyczne?

Aktualny standard postępowania polega na pełnej eliminacji mleka krowiego i przetworów mlecznych z diety. W przypadku uczulenia na albuminę surowicy bydlęcej zaleca się czasem wykluczenie także wołowiny, ponieważ BSA występuje zarówno w mleku, jak i w mięsie wołowym [6][14].

Strategia eliminacyjna powinna wynikać z wiarygodnej diagnostyki i być nadzorowana przez lekarza oraz dietetyka, aby uniknąć niedoborów. Utrwalenie tolerancji i ewentualne próby ponownego wprowadzania produktów są prowadzone według wytycznych i po ocenie ryzyka [1][9][14].

Jakie są powiązania CMPA z innymi alergenami pokarmowymi?

ABMK może współwystępować z innymi alergiami pokarmowymi. W praktyce 90 procent wszystkich alergii pokarmowych powoduje osiem grup produktów, do których zalicza się mleko, jaja, pszenicę, ryby, skorupiaki, owoce cytrusowe, orzeszki ziemne i soję. Ta statystyka ułatwia ukierunkowanie diagnostyki [13].

Ile kluczowych danych o alergenach mleka warto zapamiętać?

• Beta laktoglobulina uczula do 80 procent pacjentów z CMPA. Kazeina około 60 procent. Alfa laktoalbumina i albumina surowicy bydlęcej około 50 procent [1][9].
• Stężenie w 100 ml: BLG około 420 mg, ALA około 70 mg, BSA około 20 mg. Dla kazeiny należy przyjąć, że to około 80 procent wszystkich białek mleka, co zwykle odpowiada około 3,2 g z około 4 g białka całkowitego na 100 ml [1][5].
• Kazeina jest wysoce odporna na temperaturę, natomiast białka serwatkowe częściej ulegają denaturacji podczas obróbki cieplnej [5][9].
• W mleku występują także immunoglobuliny bydlęce i laktoferyna jako dodatkowe frakcje alergenne [7].
• ABMK dotyczy głównie niemowląt i dzieci, ale objawy nadwrażliwości mogą wystąpić także u dorosłych [2][10].
• Diagnostyka: wywiad, kryteria EAACI, eliminacja i kontrolna prowokacja oraz wykluczenie nietolerancji laktozy [1][14][15].
• Postępowanie: pełna eliminacja mleka i przetworów. W razie nadwrażliwości na BSA możliwe wykluczenie wołowiny [6][14].

Dlaczego wokół mleka krowiego narastają kontrowersje?

Wynikają one z jednoczesnej wysokiej wartości odżywczej mleka i jego istotnego potencjału alergizującego u części populacji, zwłaszcza dzieci. Rzetelna ocena ryzyka i korzyści powinna opierać się na faktach o alergenach białkowych mleka oraz na aktualnych wytycznych postępowania u osób z ABMK [2][4][8][9][11][12].

Skąd wiadomo, że to nie laktoza uczula?

Reakcja alergiczna jest uruchamiana przez białka mleka krowiego i mediowana przez IgE. Laktoza jest cukrem, którego nietolerancja wynika z braku enzymu trawiącego i nie angażuje mechanizmów immunologicznych. Dlatego objawy alergii i nietolerancji różnią się przyczyną i wymagają innego podejścia terapeutycznego [1][2][15].

Źródła:

• [1] https://www.termedia.pl/Food-allergy-Part-I-8211-Cow-8217-s-milk,7,3198,1,0.html
• [2] https://www.mp.pl/pacjent/dieta/diety/diety_w_chorobach/191973,kontrowersje-wokol-spozycia-mleka-krowiego-i-jego-przetworow
• [3] https://diet-ta.pl/alergia-na-mleko-krowie-czyli-czego-w-nim-nie-tolerujemy/
• [4] https://www.indykpol.pl/strefa-zdrowia2/zdrowie-i-uroda/czy-powinnismy-pic-mleko,100.html
• [5] https://dieta.pl/zdrowie-i-uroda/porady/712-mleko-krowie-nie-dla-wszystkich/
• [6] https://vimed.pl/co-nas-uczula-mleko-krowie/
• [7] https://zdrowamicha.media.pl/co-uczula-w-krowim-mleku/
• [8] https://www.esuplementy.pl/mleko-od-krowy-wartosci-odzywcze-i-ryzyka/
• [9] https://diag.pl/pacjent/artykuly/alergia-na-bmk-co-warto-wiedziec/
• [10] https://www.hellozdrowie.pl/jakie-sa-przyczyny-alergii-na-mleko-krowie-u-dzieci-wyjasnia-alergolozka/
• [11] https://swiadomamama.pl/kontrowersje-wokol-mleka-i-jego-przetworow/
• [12] https://www.mojealergie.pl/alergeny-mleku-krowim-dlaczego-mleko-uczula/
• [13] https://www.sfd.pl/art/Zdrowie/Co_mo%C5%BCe_uczula%C4%87_i_powodowa%C4%87_alergie_-a1623.html
• [14] https://www.ptca.pl/wp-content/uploads/2023/01/Nadwraliwoc_Mleko_Artyku.pdf
• [15] https://alergianamlekokrowie.pl/objawy-alergii/nietolerancja-laktozy-czy-alergia-na-bialko-mleka-krowiego/