Choroby układu immunologicznego jakie to są i jak się objawiają?

Choroby układu immunologicznego obejmują szeroką grupę schorzeń, w których układ odpornościowy błędnie rozpoznaje własne komórki jako zagrożenie i je atakuje. Powoduje to zróżnicowane dolegliwości, które zależą od rodzaju choroby oraz zaatakowanych tkanek lub narządów. Przebieg tych chorób często jest przewlekły, a objawy w początkowej fazie bywają trudne do jednoznacznego zidentyfikowania [2][3][5].

Definicja i podział chorób układu immunologicznego

Choroby autoimmunologiczne to schorzenia powstające w wyniku nieprawidłowej pracy układu odpornościowego, który zamiast chronić organizm, atakuje jego własne tkanki [2][3]. Schorzenia te stanowią niejednorodną grupę i różnią się zarówno przyczyną, jak i objawami klinicznymi. Zasadniczo dzieli się je na choroby układowe, które dotyczą wielu narządów jednocześnie, oraz choroby narządowo-swoiste, atakujące konkretny układ lub narząd [2][3].

Wśród tych chorób wyróżnia się m.in. schorzenia oddziałujące na układ ruchu, nerwowy, pokarmowy czy skórę. Kobiety są znacznie bardziej narażone na ich wystąpienie niż mężczyźni [6].

Mechanizm powstawania chorób autoimmunologicznych

Najważniejszym mechanizmem prowadzącym do powstania chorób autoimmunologicznych jest błędna reakcja układu odpornościowego, prowadząca do stanu zapalnego w tkankach własnych organizmu [5]. Obecności stanu zapalnego niemal zawsze towarzyszą objawy ogólne, takie jak gorączka, złe samopoczucie i osłabienie, które nierzadko pojawiają się już w początkowej fazie schorzenia [5].

Najczęstsze choroby układu immunologicznego

Do najczęstszych chorób autoimmunologicznych należą toczeń rumieniowaty układowy (SLE), reumatoidalne zapalenie stawów (RZS), zespół Sjögrena, twardzina (sklerodermia), stwardnienie rozsiane, przewlekłe zapalenie tarczycy typu Hashimoto, cukrzyca typu 1, celiakia oraz choroba Leśniowskiego-Crohna [1][2][3][4][7].

Choroby te różnią się zarówno lokalizacją objawów, jak i ich nasileniem. Mogą obejmować wyłącznie jeden narząd lub też prowadzić do zmian uszkadzających kilka kluczowych układów jednocześnie [2][3][6].

Objawy ogólne chorób autoimmunologicznych

Początkowe objawy chorób układu immunologicznego są zwykle niespecyficzne. Obejmują przewlekłe zmęczenie, osłabienie, wzmożoną senność, gorączkę o niskim lub wysokim nasileniu, bóle stawów i mięśni oraz obrzęki [1][3][4][5]. Obserwuje się również zmiany na skórze w postaci wysypek, zaczerwienień czy owrzodzeń oraz zaburzenia trawienia: nudności, bóle brzucha, biegunki lub zaparcia [1][2][3].

Kolejnymi objawami mogą być utrata masy ciała lub przybieranie na wadze bez wyraźnej przyczyny, suchość oczu i ust, trudności w oddychaniu, upośledzenie gojenia się ran oraz zwiększona podatność na różnego rodzaju infekcje [1][3][4].

W zaawansowanym stadium choroby manifestują się objawy neurologiczne takie jak drętwienie, mrowienie, zawroty głowy czy osłabienie mięśni [1].

Objawy narządowe chorób autoimmunologicznych

Zależnie od zaatakowanego układu, przebieg choroby może mieć zróżnicowany charakter. W przypadku układu ruchu charakterystyczne są symetryczne bóle, obrzęki drobnych stawów kończyn i sztywność poranna, a z czasem również nadmierna sztywność i deformacje [2][6].

W zmianach dotyczących układu nerwowego obserwuje się m.in. zaburzenia widzenia czy trudności z koordynacją ruchową [3]. Autoimmunologiczne dolegliwości układu pokarmowego prowadzą do przewlekłych zaburzeń funkcji jelit, nawracających biegunek, wzdęć oraz niedoborów pokarmowych [2].

Skórne postacie schorzeń objawiają się przewlekłymi wysypkami, nadmiernym złuszczaniem naskórka, zaczerwienieniem, przewlekłym stanem zapalnym i owrzodzeniami [2][4]. Choroby tarczycy przejawiają się zarówno objawami nadczynności (kołatanie serca, spadek masy ciała, nadmierne pocenie się), jak i niedoczynności (przyrost masy ciała, uczucie zimna) [1]. W przypadku serca i płuc do najgroźniejszych objawów należą zapalenie osierdzia, nadciśnienie w krążeniu płucnym i zwiększone ryzyko powikłań zakrzepowo-zatorowych [6].

Czynniki ryzyka i epidemiologia

Kobiety zapadają na choroby autoimmunologiczne kilka razy częściej niż mężczyźni [6]. Przyczyny tego zjawiska są przedmiotem licznych badań, jednak wskazuje się na rolę czynników hormonalnych i genetycznych. Nie bez znaczenia są także uwarunkowania środowiskowe, stres oraz obecność innych chorób przewlekłych [6].

Znaczenie wczesnego rozpoznania

Szybka identyfikacja objawów chorób układu immunologicznego jest kluczowa dla zapobiegania trwałym uszkodzeniom narządów. Wczesne rozpoznanie umożliwia skuteczniejsze leczenie oraz poprawia rokowanie pacjenta [5][6].

Właściwa diagnostyka powinna obejmować szczegółowy wywiad medyczny, badania laboratoryjne, określające obecność specyficznych przeciwciał, i pogłębioną ocenę stanu zdrowia poszczególnych układów ciała [2][4].

Podsumowanie

Choroby układu immunologicznego stanowią zróżnicowaną grupę schorzeń o złożonym przebiegu i objawach zależnych od zaatakowanych narządów. Ich wczesna diagnoza i wdrożenie odpowiedniego leczenia jest decydujące dla zahamowania rozwoju ciężkich powikłań i poprawy jakości życia pacjenta. Z uwagi na niespecyficzność objawów oraz częstsze występowanie u kobiet, istotne jest podnoszenie świadomości na temat tych chorób, zarówno wśród pacjentów, jak i specjalistów [1][2][3][4][5][6][7].

Źródła:

1. https://med-24.com.pl/choroby-autoimmunologiczne-rodzaje-objawy-i-przyczyny
2. https://diag.pl/pacjent/artykuly/choroby-autoimmunizacyjne-czym-sa-objawy-przyczyny-leczenie/
3. https://melisa.pl/porady/choroby-autoimmunologiczne-co-to-za-rodzaj-chorob/
4. https://www.i-apteka.pl/Choroby-autoimmunologiczne-czym-sa-jakie-wyrozniamy-rodzaje-i-jak-je-diagnozowac-blog-pol-1683291418.html
5. https://www.mp.pl/pacjent/choroby/320906,choroby-autoimmunologiczne-co-to-lista-chorob-przyczyny
6. https://www.doz.pl/czytelnia/a16431-Choroby_autoimmunologiczne__rodzaje_przyczyny_rozpoznanie_leczenie_chorob_z_autoagresji
7. https://www.medicover.pl/o-zdrowiu/co-warto-wiedziec-o-immunologii-choroby-immunologiczne–lista,8905,n,192