Aloes czy zdrowy wybór dla organizmu?

Aloes zyskał powszechną opinię jako naturalny środek wspomagający zdrowie człowieka, głównie za sprawą badań dokumentujących jego właściwości przeciwzapalne, antyoksydacyjne, immunomodulujące oraz przyspieszające gojenie. Jednak czy aloes to rzeczywiście zdrowy wybór dla organizmu? Odpowiedź jest złożona i wymaga szczegółowej analizy składu, postaci stosowania oraz bezpieczeństwa i dowodów naukowych [5][3].

Czym jest aloes – skład i formy stosowania

Aloes to zbiorcze określenie roślin z rodzaju Aloe, spośród których w celach leczniczych i kosmetycznych najczęściej wykorzystywana jest Aloe vera (Aloe barbadensis) [5][8]. Surowcem są dwa główne komponenty liścia: przezroczysty miąższ (żel) oraz sok, który może zawierać silnie działające antrachinony, jak aloinę [5][8]. Istotne jest rozróżnienie pomiędzy żelem aloesowym, bogatym w polisacharydy (m.in. acemannan), witaminy, minerały, enzymy, a sokiem zewnętrznej części liścia z przewagą antrachinonów [1][5][8].

Żel aloesowy stosuje się miejscowo i doustnie, natomiast preparaty zawierające antrachinony zaleca się wyłącznie krótkotrwale i z ostrożnością ze względu na ich działanie przeczyszczające [4][8]. Skład chemiczny aloesu obejmuje także związki fenolowe (antyoksydanty), aminokwasy, sterole i enzymy [5][9]. W zależności od pochodzenia, warunków uprawy i metody przetwarzania, zawartość tych substancji może być zmienna [1][5].

Prozdrowotne właściwości aloesu – dowody naukowe

Najlepiej udokumentowane jest miejscowe działanie aloesu w łagodzeniu oparzeń, przyspieszaniu gojenia skóry i wspieraniu regeneracji tkanek [2][3]. Badania kliniczne wykazały, że żel aloesowy może skracać czas gojenia się ran i redukować objawy oparzeń [2][5]. Polisacharydy takie jak acemannan pobudzają fibroblasty do syntezy kolagenu oraz działają nawilżająco na uszkodzoną tkankę [2][5].

Działanie przeciwzapalne i antyoksydacyjne potwierdzono w badaniach in vitro i na modelach zwierzęcych – związki fenolowe oraz polisacharydy z aloesu mogą hamować mediatory zapalne i redukować stres oksydacyjny [1][7]. Składniki aloesu wykazują również efekt immunomodulujący, stymulując komórki układu odpornościowego do produkcji cytokin [3][7]. Ponadto aloes wykazuje aktywność antybakteryjną, przeciwwirusową i przeciwgrzybiczą in vitro [3][1].

W ograniczonych badaniach klinicznych obserwowano u części pacjentów efekty hipoglikemiczne po suplementacji sokiem z aloesu, jednak wyniki są niejednoznaczne i wymagają dalszych badań na większych grupach [2][3]. W przypadku efektów doustnych warto zaznaczyć, że preparaty aloesowe różnią się między sobą dawką składników aktywnych i zawartością antrachinonów [8][5].

Kwestia bezpieczeństwa i potencjalnych działań niepożądanych

Miejscowe stosowanie żelu aloesowego jest generalnie bezpieczne i nie wiąże się z istotnymi działaniami niepożądanymi przy krótkotrwałej aplikacji [2][3]. Problemem pozostaje długotrwałe lub regularne doustne stosowanie soków z aloesu zawierających antrachinony (np. aloinę). Te związki w nadmiarze mogą prowadzić do zaburzeń elektrolitowych, przewlekłych biegunek, a w rzadkich przypadkach nawet do potencjalnej hepatotoksyczności lub interakcji z lekami [8][4]. Historycznie pojawiały się oficjalne ostrzeżenia regulatorów zdrowotnych dotyczące korzystania z nieoczyszczonych preparatów aloesowych [8][4].

Efekty terapeutyczne (zarówno pozytywne jak i ryzyka) zależą od gatunku rośliny, użytej części liścia, procesu przetwarzania, dawki oraz drogi podania [5][8]. Szczególnie w przypadku doustnego suplementowania rekomenduje się wcześniejszą konsultację lekarską, zwłaszcza dla osób przyjmujących leki lub z chorobami przewlekłymi [5][3].

Nutraceutyki i składniki odżywcze zawarte w aloesie

Aloes jest bogatym źródłem aminokwasów – zawiera do 18 z 22 niezbędnych człowiekowi [9]. Dostarcza także witamin: A, C, E, z grupy B, a także licznych minerałów wspierających metabolizm, takich jak wapń i chrom [5][9]. Enzymy obecne w żelu aloesowym oraz sterole przyczyniają się do działania przeciwzapalnego i antyoksydacyjnego [5][8]. Całość tych związków może wspierać podstawowe funkcje komórek i procesy naprawcze organizmu [5][9].

Kluczową rolę w efektach immunomodulacyjnych i regeneracyjnych odgrywa acemannan – polisacharyd stymulujący odpowiedź odpornościową oraz pomagający w gojeniu tkanek [2][5]. Antrachinony takie jak aloiny i aloe-emodyna, poza efektem przeczyszczającym, działają przeciwdrobnoustrojowo, lecz przy nadmiernym spożyciu są toksyczne [8][3].

Czy aloes jest zdrowym wyborem dla organizmu? Podsumowanie dowodów

Korzyści z miejscowego stosowania aloesu są dobrze udokumentowane i potwierdzone w wielu badaniach klinicznych i przeglądach naukowych [2][3][5]. Preparaty na bazie żelu aloesowego skutecznie wspierają proces gojenia, łagodzą podrażnienia oraz wykazują korzystny profil bezpieczeństwa przy stosowaniu na skórę [2][5].

Doustne stosowanie soku z aloesu — choć posiada potencjalne korzyści, jak regulacja glikemii czy wsparcie odporności — powinno być poprzedzone konsultacją medyczną oraz opierać się na preparatach pozbawionych nadmiaru antrachinonów [5][4][8]. Brakuje zintegrowanych, szeroko zakrojonych badań klinicznych potwierdzających regularne i długoterminowe bezpieczeństwo doustnej suplementacji aloesem [8][4]. Należy indywidualnie rozważać ryzyko interakcji i działań niepożądanych zwłaszcza przy długotrwałym stosowaniu [4][8].

Źródła:

1. https://apcz.umk.pl/HERB/article/download/52480/38762/146556
2. https://aptego.pl/poradniki-zdrowotne/korzysci-zdrowotne-aloesu
3. https://dietetycy.org.pl/aloes-wlasciwosci-prozdrowotne/
4. https://tadeuszsowinski.pl/aloes-leczy-czy-szkodzi/
5. https://www.postepyfitoterapii.pl/wp-content/uploads/2015/08/pf_2015_117-124.pdf
6. https://www.czytelniamedyczna.pl/5260,wlasciwosci-prozdrowotne-aloesu-zwyczajnego-aloe-vera-l-webb-aloe-barbadensis-mi.html
7. https://bibliotekanauki.pl/articles/403089.pdf
8. http://www.phie.pl/pdf/phe-2010/phe-2010-4-632.pdf
9. https://dlazdrowia.pl/badania-naukowe-nad-aloesem-wlasciwosci-i-zastosowanie/