Co to jest stłuczenie wątroby i jakie mogą być jego objawy?

Stłuszczenie wątroby to jedno z najczęstszych zaburzeń pracy wątroby, polegające na nieprawidłowym gromadzeniu tłuszczu w jej komórkach. Choroba ta w początkowych fazach przebiega niemal bezobjawowo i jest odwracalna, jednak w części przypadków może prowadzić do istotnych powikłań — takich jak zapalenie, zwłóknienie czy marskość wątroby, a nawet jej nowotwory [9][4][8]. Poniżej prezentujemy kompleksowe podsumowanie kluczowych informacji na temat stłuszczenia wątroby i jego objawów.

Definicja i charakterystyka stłuszczenia wątroby

Stłuszczenie wątroby (steatoza wątroby) jest stanem polegającym na nadmiernym gromadzeniu tłuszczu, głównie triglicerydów, w hepatocytach, czyli komórkach wątroby [9]. Występuje zarówno w postaci niealkoholowej (NAFLD), jak i alkoholowej, choćpatofizjologiczne mechanizmy są bardzo podobne [9].

Charakterystyczną cechą tej choroby jest jej często bezobjawowy przebieg, zwłaszcza na wczesnym etapie. W tej fazie zmiany są odwracalne i nie powodują trwałego uszkodzenia narządu [4][8]. Problem pojawia się w momencie rozwinięcia się zapalenia (NASH – niealkoholowe stłuszczeniowe zapalenie wątroby), które może skutkować postępującym zwłóknieniem, marskością oraz zwiększonym ryzykiem raka wątrobowokomórkowego [4][8].

Przyczyny i grupy ryzyka

Jednymi z najważniejszych czynników ryzyka stłuszczenia wątroby są otyłość, insulinooporność oraz cukrzyca typu 2, a także zaburzenia gospodarki lipidowej (dyslipidemia) [2][5]. Do rozwoju tej choroby mogą się także przyczyniać nadmierne spożycie alkoholu (w przypadku postaci alkoholowej), stosowanie niektórych leków oraz wybrane choroby metaboliczne [2][5].

Silne powiązanie stłuszczenia wątroby z zespołem metabolicznym sprawia, że osoby ze współistniejącymi zaburzeniami metabolicznymi są szczególnie narażone na rozwój tej choroby [2][3]. Warto też dodać, że postęp choroby zależy zarówno od czynników genetycznych, jak i od stopnia kontroli cukrzycy, nasilenia otyłości oraz stylu życia pacjenta [3][4].

Objawy — jak rozpoznać stłuszczenie wątroby?

U większości osób stłuszczenie wątroby nie powoduje żadnych wyraźnych objawów, co bardzo utrudnia jego wykrycie na wczesnym etapie [8][5]. Klinicznie najczęściej obserwuje się przewlekłe zmęczenie, uczucie pełności po posiłkach oraz tępy, niewyraźny ból lub dyskomfort w prawym podżebrzu [1][2][5].

Powiększenie wątroby (hepatomegalia) może zostać stwierdzone podczas badania lekarskiego, szczególnie w przypadku bardziej zaawansowanego stłuszczenia [3]. U niewielkiej grupy pacjentów (15–20%) choroba postępuje i prowadzi do rozwoju NASH, a następnie do zwłóknienia oraz marskości wątroby [3]. Przy zaawansowanej niewydolności wątroby mogą pojawić się takie objawy jak żółtaczka, obrzęki i zaburzenia świadomości (encefalopatia wątrobowa) [4][1].

Mechanizmy powstawania stłuszczenia wątroby

Proces stłuszczenia polega na nagromadzeniu tłuszczu w komórkach wątroby wskutek nadmiernego dopływu wolnych kwasów tłuszczowych do wątroby, zwiększonej syntezy lipidów w organie oraz zmniejszonego ich utleniania lub wydalania [8].

Przejście od prostej steatozy do zapalenia wątroby (NASH) wymaga wystąpienia dodatkowych czynników takich jak stres oksydacyjny, aktywacja cytokin zapalnych, zaburzenia w działaniu mitochondriów czy zmiany w mikrobiocie jelitowej [8]. Model ten jest nazywany modelem wielouderzeniowym i wyjaśnia, dlaczego tylko część chorych rozwija poważne powikłania.

Diagnostyka stłuszczenia wątroby

Diagnostyka stłuszczenia wątroby bazuje na kilku podstawowych filarach. Największe znaczenie mają laboratoryjne badania funkcji wątroby, głównie stężenia aminotransferaz (ALT, AST), które nie zawsze muszą być podwyższone [8]. Pomocny jest również stosunek AST/ALT i analiza wartości bezwzględnych [8].

W badaniach obrazowych stosuje się najczęściej ultrasonografię jamy brzusznej (USG), która pozwala wykryć nagromadzenie tłuszczu w wątrobie, szczególnie przy umiarkowanym i znacznym nasileniu zmiany [8]. Dla oceny stopnia zwłóknienia używa się elastografii. W wybranych przypadkach, do precyzyjnego określenia stopnia zapalenia i zwłóknienia, wykonuje się biopsję wątroby [8].

Leczenie i postępowanie

Podstawą leczenia stłuszczenia wątroby jest modyfikacja stylu życia: zmniejszenie masy ciała, regularna aktywność fizyczna oraz dostosowanie diety [2][5]. Kluczowe znaczenie ma również leczenie współistniejących zaburzeń metabolicznych — głównie cukrzycy i dyslipidemii [2][5].

W przypadku braku poprawy i rozwoju powikłań mogą być rozważane leczenie farmakologiczne oraz udział w badaniach klinicznych [2][5]. Jednak większość przypadków, szczególnie we wczesnych stadiach, nie wymaga leczenia farmakologicznego i może być skutecznie odwrócona dzięki zmianom stylu życia.

Znaczenie kliniczne i ryzyko postępu choroby

Chociaż większość pacjentów ze stłuszczeniem wątroby doświadcza łagodnego przebiegu choroby, to 5%–20% osób może rozwinąć postępujące zapalenie (NASH) i zwłóknienie, prowadzące do nieodwracalnych zmian w strukturze wątroby [3].

Ryzyko progresji choroby zwiększają nieleczone zaburzenia metaboliczne, brak aktywności fizycznej oraz niekontrolowana masa ciała [3][4]. Tak więc wczesne wykrycie i interwencja są kluczowe dla zapobiegania niebezpiecznym powikłaniom i poprawy rokowania pacjenta.

Podsumowanie kluczowych informacji o stłuszczeniu wątroby

Stłuszczenie wątroby to choroba, która często przez długi czas nie daje wyraźnych objawów, jednak niesie realne ryzyko rozwoju ciężkich powikłań. Najbardziej narażone grupy to osoby z nadwagą, insulinoopornością, cukrzycą typu 2 oraz zaburzeniami lipidowymi [2][3]. Regularne wykonywanie podstawowych badań laboratoryjnych i obrazowych, utrzymywanie zdrowej diety, aktywności fizycznej oraz prawidłowej masy ciała to najskuteczniejsze strategie prewencji tej choroby.

Źródła:

1. https://diag.pl/pacjent/artykuly/stluszczenie-watroby-objawy-pelna-lista/
2. https://upacjenta.pl/poradnik/stluszczenie-watroby-grupy-ryzyka-dieta-objawy-leczenie
3. https://port-zdrowia.pl/post/stluszczenie-watroby-przyczyny-objawy-i-leczenie/
4. https://www.alab.pl/centrum-wiedzy/stluszczenie-watroby-objawy-przyczyny-badania-i-leczenie/
5. https://www.doz.pl/czytelnia/a12937-Stluszczenie_watroby__przyczyny_objawy_leczenie_zalecenia
6. https://www.synevo.pl/akademia-zdrowia/stluszczenie-watroby-przyczyny-objawy-badania/